Evelin Yacoub Gazrawi, yeni çocuk kitabı “Inanna ve Enki – Dünyanın İlk Kütüphanesi”nde en küçük okuyucuları Kral Ashurbanipal’ın Ninova’sına ve kil tabletlerin dünyasına götürüyor. Kitap, yazarın çocukluğundan beri içinde taşıdığı bir eksiklikten doğdu: Asur tarihine yer veren hikâyelerin yokluğu. “Çocukken bir kitap rafında bulmak isteyeceğim bir şey yaratmak istedim,” diyor Huyada’ya.

Evelin Yacoub Gazrawi, İsveç’te doğdu ve büyüdü. Asur kültürel mirasına olan ilgisi hayatı boyunca onu takip etti – daha lise öğrencisiyken lise bitirme projesini Asur çocuk edebiyatı üzerine yazmıştı. O zaman kendine sorduğu soruyu hiçbir zaman tam olarak aklından çıkaramadı: Neden tarihimiz ve kökenimizle ilgili bu kadar az sayıda basit ve erişilebilir çocuk kitabı var?

İsveççe ve İngilizce öğretmeni olarak, çocukların kendilerini kabul edilmenin ne kadar önemli olduğunu görmüştür. Bu farkındalık, ebeveynlik rolüyle birleşince, sonunda kitabın yazılmasına vesile oldu.

– Çocukken ve daha sonra ebeveyn olarak, tarihimizin ve kökenimizin yer aldığı, basit ve ulaşılabilir çocuk hikâyelerinin eksikliğini hissettim, diyor.

Hikâyeye rehberlik eden iki kardeş

Kitapta, büyükbabalarının bahçesinde oturup onun hikâyelerini dinleyen Inanna ve Enki kardeşlerle tanışıyoruz – bu seferki hikâye Kral Ashurbanipal, antik Ninova ve dünyanın ilk kütüphanesi hakkındadır. Bu isimler rastgele seçilmemiştir; doğrudan Asur mitolojisinden alınmıştır.

– İsimlerin en başından itibaren Mezopotamya ile bir bağlantısı olmasını istedim, diye açıklıyor Evelin. Kitabım isimlerin anlamını açıklamıyor, ama belki de çocukların bu isimlerin ne anlama geldiğini ve nereden geldiğini öğrenmek istemelerine yol açar.

Hikâyenin başkahramanlarını iki çocuk olarak belirleyerek, okuyucuya da bir giriş noktası yaratmak istedi.

– Çocukların hikâyenin bir parçası olmasını sevdim. Kardeşler sayesinde okuyucu, onlarla birlikte hikâyeyi keşfedebilir, sorular sorabilir ve merakını besleyebilir.

Neden özellikle bir resimli kitap?

Evelin, okuma sevgisinin ve kültürel kimliğin erken yaşlarda temellerinin atıldığına ve hangi mesajların ulaştığı konusunda formatın önemli bir rol oynadığına inanıyor.

– Çocukların kültürel miraslarına ilgi duymalarını istiyorsak, bunu onlara erişilebilir ve keyifli bir şekilde anlatmamız gerekir. O ilk hissi uyandırmak istedim: “Vay canına, bu benim tarihimin bir parçası. Daha fazlasını öğrenmek istiyorum.”

Ona göre, bir resimli kitap, yetişkinlere yönelik bir bilgi kitabının yapamadığı bir şeyi başarabilir: çocuktan önceden bilgi sahibi olmasını beklemeden onunla iletişim kurabilir.

– Çocukların tarihsel kavramları bilmelerine gerek yoktur. Hikâyeyle resimler, karakterler ve hayal gücü aracılığıyla tanışabilirler. Asurlu bir çocuk için, kültürel mirasının bir kitapta temsil edildiğini görmek önemli olabilir. Bu, önemli bir mesaj verir: Benim tarihim de buraya aittir.

Aynı zamanda, kitabın yalnızca Asurlu çocuklar için yazılmadığını da vurguluyor.

– Umarım diğer çocuklar da daha önce hiç karşılaşmadıkları bir hikâyeyi keşfedebilirler.

Lise öğrencilerine dünyanın ilk kütüphanesi hakkında bir şeyler biliyorlar mı diye sorduğu bir olayı anlatıyor.

– Ortam tamamen sessizleşti. Hiçbir fikirleri olmadığı için dersin 15 dakikasını bu konuyu anlatmaya ayırmak zorunda kaldım.

Gerçek ile kurgu arasındaki denge

Evelin’e göre, Mezopotamya ve Asur’un muazzam tarihini üç yaşındaki bir çocuğun kavrayabileceği bir düzeye indirgemek, bu çalışmadaki en büyük zorluklardan biri olmuştur.

– Bu kitap, geleneksel anlamdaki bir tarih kitabı olarak tasarlanmamıştır. Bir ölçüde kurgusal olan bu kitap, tarihe açılan ilk kapı olmayı amaçlamaktadır. Çocukların anlayabileceği ve ilgisini çekecek somut unsurlar seçtim: kil tabletler, çivi yazısı, Ninova ve Ashurbanipal’ın kütüphanesi.

“Amaç, çocuğun kitabı bir kez okuduktan sonra her şeyi bilmesi değil,” diyor, “asıl amaç, sorular uyandırmak – Ninova neydi, kil tabletlere nasıl yazılırdı, Ashurbanipal kimdi? Ayrıca her şey kitapta yazmıyor.”

– Bu konuda, ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte bunu öğrenmeleri gerekir.

Eğitimsel hedef, aşırı basitleştirmeyi reddetme tutumuyla el ele gitmektedir.

– Tarihsel olarak doğru olmak istiyorum, ancak çocuğun bir ders kitabı okuduğunu hissetmesini istemiyorum. Çocukları küçümsememek de benim için önemli olmuştur. Hedef kitlenin küçük olması, her şeyi basitleştirmemiz gerektiği anlamına gelmez. Zor ve heyecan verici konuları basit bir şekilde tanıtabiliriz.

Gurur ve İki Dünya Arasındaki Bir Köprü

Evelin için bu kitap, gerçekler kadar duygularla da ilgili. Ashurbanipal’ın kütüphanesinin, diasporadaki Asurlu çocuklara gurur duyacakları bir şey sunmasını istiyor.

– Gurur, bir şeyin diğerinden daha iyi olduğunu söylemekle ilgili olmak zorunda değildir. Kendinin bir parçası olduğunu hissetmekle ilgili olabilir.

Ayrıca, diasporadaki birçok çocuğun başa çıkmakta zorlandığı bir uçurum olduğunu da görüyor: evde karşılaştıkları tarih ile okulda karşılaştıkları tarih arasındaki mesafe.

– Diasporada büyüyen çocuklar için bu ikisi arasında bazen büyük bir mesafe olabilir. Aralarında bir köprü kurmaya çalışmak istiyorum.

Neden İsveççe – ve bundan sonra ne olacağını umuyor?

Evelin’in açıkladığına göre, kitabın İsveççe yazılması, doğal bir sonuçtan ziyade bilinçli bir tercihti.

– Bu kitabı İsveççe yazdım çünkü İsveç’teki birçok Asurlu çocuk, günlük yaşamlarında ve okulda en çok bu dili kullanıyor. Henüz Asurca okuyamayan çocuklar için de kitabın kolay erişilebilir olmasını istedim.

Aynı zamanda, dil meselesinin bununla birlikte çözüme kavuşmuş olmadığını da açıkça belirtiyor.

– Dilin kültürel mirasımızın önemli bir parçası olduğunu unutmamalıyız ve bence çocuklarımızla Asurca konuşmalıyız. Umudum, bu kitabın bir gün daha fazla dilde yayınlanabilmesidir.

İsveççe’nin seçilmesi, aynı zamanda kitabı daha geniş bir okuyucu kitlesine açıyor – Evelin bunu amacın en az diğer unsurları kadar önemli bir parçası olarak görüyor.

– Asur tarihinin sadece Asur topluluğu içinde kalmasını istemiyorum. Tarihimiz, herkesin tarihinin bir parçasıdır. Eğer bir İsveçli çocuk bu kitabı okur ve Ninova, çivi yazısı ya da Ashurbanipal’ı ilk kez duyup merak duymaya başlarsa, o zaman kitap zaten önemli bir işe yaramış demektir.

Mutfak masasında yapılan bir sohbet

Evelin’e, bir ebeveyn ile çocuğun bu kitabı okuduktan sonra gerçekte neyi kazanmasını umduğunu sorarsanız, cevabı basittir: merak.

– Belki de sohbet kitapla başlar ve sonra mutfak masasında devam eder. Belki çocuk, kil tabletin ne olduğunu ya da insanların neden çivi yazısıyla yazdıklarını sorar. Tam da bunu başarmak istiyorum. Ayrıca Asurlu ebeveynlerin, çocuklarıyla tarihleri ve kökenleri hakkında konuşmak için bir araç daha kazandıklarını hissetmelerini umuyorum.

Bu kitap herkes için yazılmış olsa da, çok kişisel bir ihtiyaçtan doğmuştur.

– Bu kitap, çocukken ve daha sonra Asurlu bir ebeveyn olarak bizzat yaşadığım bir ihtiyaçtan doğdu. Çocuklarım yine de biraz şımartılmış sayılır – büyürken onlara Asur tarihiyle ilgili masallarımı anlattım. Asurlu bir ailenin kendilerini içinde bulabileceği ve gurur duyabileceği, ancak aynı zamanda diğer tüm çocuklara ve ailelere de tamamen açık olan bir kitap yaratmak istedim.

Ve Inanna ile Enki’nin yolculuğu henüz sona ermiş sayılmaz.

– Okuyucu ile birlikte tarihi keşfetmeye devam etmelerine kesinlikle imkân olduğunu düşünüyorum. Mezopotamya ve Asur tarihi hakkında anlatılacak o kadar çok şey var ki. Bu ilk kitap, dünyanın ilk kütüphanesini konu alıyor, ancak umarım bu, daha pek çok hikâyenin başlangıcı olur. Zaten bir fikrim var!

“Çocuklarımıza büyürken dinleyecekleri hikâyeler sunmalıyız”

Son olarak Evelin, kendi kitabının ötesine uzanan bir umutla doğrudan Huyada’nın okuyucularına sesleniyor.

– Umarım bu kitap, tek bir hikâyeden daha büyük bir amaca katkıda bulunabilir. Umarım çocuklarımız için daha fazla kitap yazmaya başlarız – kendi dillerini, tarihlerini ve kültürel miraslarını keşfedebilecekleri çeşitli türlerdeki kitaplar. Çocuklarımıza, birlikte büyüyebilecekleri hikâyeler sunmamız gerekiyor.

Ona göre, bu tam da kendi çocukluk yıllarında kendisinin eksikliğini hissettiği şeydi.

– Bana, benim hikâyemin de anlatılmaya değer olduğunu hissettiren bir kitap.

“Inanna ve Enki – Dünyanın İlk Kütüphanesi” kitabı, Lava Yayınları tarafından yayınlanmıştır ve adlibris gibi platformlardan satın alınabilir.